هنر مصرف صحيح

اصلاح الگوي مصرف از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه-8

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | چهارشنبه 12 اسفند 1388 ساعت 2:01 AM |

نکتة7: برخورد قاطعانه امام علی (علیه السلام) با خیانت کارگزاران :

به امام علی ^(ع) خبر دادند که شریح بن حارث قاضی دوران امام خانه ای به 80 دینار خریده اورا احضار کردند و فرمودند: به من خبر داده اند که خانه ای به 80 دینار خریده ای ،وسندی برای آن نوشته ای ، وگواهانی آن را امضاء کرده اند .شریح گفت: آری ای امیر مو منان . امام (علیه السلام) نگاهی به او کردند و فرمو دند ای شریح !! به زودی کسی به سراغت می آید که به نوشته ات نگاه نمی کند ،واز گواهانت نمی پرسد ،تا تورا از آن خانه بیرون کرده وتنها به قبر بسپارد .

ای شریح : اندیشه کن که آن خانه را با مال دیگران یا با پول حرام نخرید ه باشی، که آنگاه خانه دنیا و آخرت را از دست داده ای.امّا اگر هنگام خرید خانه ، نزد من آمده بودی برای تو سَنَدی می نوشتم که دیگر برای خرید آن به درهمی یا بیشتر ،رغبت نمی کردی ،وآن سند را چنین می نوشتم .

{ اين خانه ای است که بنده ای خوار آن را از مرد ه های آمادهء کوچ ، خریده ، خانه ای که از سرای غرور ، که درمحلّه نابود شوند ه گان ، وکوچه ای هلاک شد ه گان قراردارد. این خانه به چند جهت منتهی میگردد ،یک سوی آن به آفت ها وبلاها ، سوی دوم آن به مصیبتها ، سوی سوم آن به هوا وهوس های سُست کننده ، وسوی چهارم آن به شیطان گمراه کننده ، ختم می شود ، ودَرِ خانه بسوی شیطان گشوده است .

(0) نظرات

اصلاح الگوي مصرف از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه-7

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | چهارشنبه 12 اسفند 1388 ساعت 1:52 AM |

نکتة7: برخورد قاطعانه امام علی (علیه السلام) با خیانت کارگزاران :

(0) نظرات

اصلاح الگوي مصرف از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه-6

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | چهارشنبه 12 اسفند 1388 ساعت 1:39 AM |

نکته 6: رعایت عدالت اقتصادی امام علی (علیه السلام) .

به امام(علیه السلام) گفتند که : مردم بدنیا دل بسته اند و معاویه با هدایا وپولهای فراوانی آنها را جذب می کند شما هم از اموال عمومی اشراف عرب وبزرگان قریش را ببخشید واز تقسیم مساوی بیت المال دست بردارید تا به سوی شما گرایش پیدا کنند . امام فرمودند : آیا به من دستور می دهید برای پیروزی خود ،از جور وستم در باره امت اسلامی که بر آنها ولایت دارم ،استفاده کنم ؟به خدا سوگند !تا عمر دارم ،وشب وروز برقرار است ، وستارگان از پی هم طلوع وغروب میکنند ، هر گز چنین کاری نخواهم کرد ! اگر این اموال از خودم بود به گونه ای درمیان مردم تقسیم می کردم تا چه رسد که جزو اموال خداست ! اِلاّ انّاعطَا ءالمالِ فِی غَیرِ حقّهِ تبذیِرٌ وَاِسرافٌ وَهُوَیَرفَعُ صَاحِِبِهِ فِی الدُنیا وَیَضَعَهُ فِی الآخِرَ ةِ وَیُکرِمُهُ فِیِ الَناسِ وَیَهِینُهُ عِندَاللهِ : ⁽ ²³⁾ آگاه باشید ! بخشیدن مال به آنها که استحقاق ندارند ،زیاده روی واسراف است ،ممکن است در دنیا مقام بخشنده آن را بالا بَرَد، امّا درآخرت پَست خواهد کرد .در میان مردم ممکن است گرامی اش بدارند ،اما درپیشگاه خدا خوار وذلیل است،کسی که مالش را در راهی که خدا اجازه نفرمود ه است مصرف کند وبه غیر اهل آن پرداخت کند،جز آنکه خدا اورا از سپاس آنان محروم می کند ، ودوستی آنها را متوجه دیگری خواهد کرد .پس اگر روزی بلغزد ومحتاج کمک آنان گردد،بدترین رفیق وسرزنش کننده ترین دوست خواهند بود .

(0) نظرات

اصلاح الگوي مصرف از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه-5

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | سه شنبه 11 اسفند 1388 ساعت 11:54 PM |

نکتة 5- درصورت عدم رعایت الگوی مصرف گرفتار بلای اسراف وتبذیر خواهیم شد.

بدون شک نعمتها ومواهب موجود در کره زمین برای ساکنانش کافی است امّا به یک شرط وآن اینکه دقّت شود که بیهوده به هدر داده نشوند .

بلکه بصورت صحیح ومعقول ودور از هرگونه افراط وتفریط مورد بهره برداری قرار گیرند. و گرنه این مواهب هرچند زیاد باشند قطعاً آسیب پذیر خواهند بود ،مثل شکاف لایه اوزون وعوارض ناشی از آن که بر ای کل جامعه ضرردارد .

وای بسا اسراف وتبذیر در منطقه ای از زمین باعث محرومیت منطقه دیگری شود ویا اسراف وتبذیر انسانها ی امروز باعث محرومیت از نسلهای آینده گردد.

آن روزی که آمار و ارقام همچون امروز دست انسانها نبود ، اسلام هشدارداد که در بهره گیری از مواهب خدا در روی زمین ،اسراف وتبذیر را روا مدارید .

قرآن در آیات فراوانی شدیداً مسرفان را محکوم کرده است.

الف :درجایی می گوید اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست نداردیا بطور کلی انسان مُسرِف محروم از محبت خدا است «لَا تُُسرِفُوااِنَّهُ لَایُحِبُّ المُسرِفِین» ⁽¹⁰⁾ واینکه به شعار {مصرف آری واسراف هرگز} توجه
ویژه کنیم .

ب : مسرفان را از اصحاب دوزخ می شمارد «وَاِنَّ المُسرِفِینَ هُم اَصحَابُ الَنّارِ» ^(15).

ج : خداوند مردم را از اطاعت فرمان مسرفان نهی فرموده است « َوَلا تُطیِعُوا اَمرَ المُسرِفِین » ⁽¹⁶⁾

ح : مجازات الهی را در انتظار مسرفان می شمارد « مُسَوّمً عِندَ رَبِکَ لِلمُسرِفِین » ⁽¹⁷⁾

خ : اسراف را یگ برنامه ای فرعونی معرفی میکند « َواِنَّ فِرعَون لَعالٍ فِیِ الاَرض وَاِنّهُ لَمِنَ المُسرِفِین» ⁽¹⁸⁾

د : مسرفان درغگو و آنها را محروم از هدایت الهی می داند « اِنَّ اللَه لَا یَهدی مَن هُوَ مُسرِفٌ کَذّاب » ⁽¹⁹⁾

ر : قرآن سرنوشت مسرفین را هلاکت ونابودی معرفی می کند«وَ اَهلَکّنا اَلمُسرِفِین » ⁽²⁰⁾

لذا همانگونه که دیدیم آیات مورد بحث نیز تبذیر کنندگان را برادران شیطان وقرین آنها می شمرد.

اسراف : به معنای وسیع کلمه یعنی :هر گونه تجاوز ازحدّ خودش در هر کاری که انسان انجام می دهد ولی غالباً در موردهزینه ها وخرجها گفته می شود . از خود آیات قرآن استفاده می شود که اسراف نقطه مقابل تنگ گرفتن و
سخت گیری وبخل است آنجا که می فرمایند « وِاَلّلذِینَ اِذاَ اَنفَقُوا لَم یُسرِفُوا وَلَم یَقتَروَا وَکَانَ بَینَ ذَالِکَ قِوامَاً» ⁽⁴⁾

کسانی که در زمان انفاق کردن ، نه اسراف ونه سختگیری ونه بخل می ورزند ، بلکه در میان این دو حد ّ اعتدال ومیانه روی را می‌گیرند .

(0) نظرات

اصلاح الگوي مصرف از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه-4

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | سه شنبه 11 اسفند 1388 ساعت 11:48 PM |

نکتة4: فرق میان اسراف وتبذیر چیست ؟

با توجه به ریشهء این دو لغت چنین به نظر می رسد وقتی این دو در مقابل هم قرار گیرند اسراف به معنای خارج شدن از حدّ اعتدال است بی آنکه چیزی را ظاهراً ضایع کرده باشد مثل اینکه لباس گران قیمتی را بپوشیم که بهایش 100برابرلباس مورد نیاز ما باشد ، ویا غذای خودرا آنچنان گران قیمت تهیه کنیم که با قیمت آن بتواند عد ه ای زیادی را آبرو مندانه تغذیه کند، دراینجا از حدّگذراندیم ولی ظاهرا چیزی نابود نشده است .

امام صادق (علیه السلام ) می فرمایند:اسراف کننده سه نشانه دارد .

{چیزهایی را می خرد – می پوشد – و می خورد- که در شأن اونیست}⁽²¹⁾

اما تبذیر :به معنای ریخت وپاش است یعنی آنچنان مصرف کنیم که به اتلاف وتضییع بیانجامد مثل اینکه برای دو نفر میهمان غذای 10نفر را تهیه ببینیم ،آنگونه که بعضی از جاهلان انجام می دهند وبه آن افتخار هم می نمایند ودر نتیجه باقیمانده آن را درزباله دان می ریزند ومال خود را تلف می کنند .

ویا امام صادق (علیه السلام) در جای دیگری در معنای اسراف می فرمایند اسراف آنست که انسان مالش را از بین ببرد وبه بدنش صدمه بزند «مثل سیگار کشیدن »عرض شد پس اقتار چیست فرمودند:اینست که غذایت نان ونمک باشد در صورتیکه قدرت داری غذای مناسبتری بخوری .⁽²²⁾

همچنین «اسراف وااقتار» را که نقطه مقابل یگدیگرند مفسران درباره آنها سخنان گوناگونی بیان فرموده اند که روح همه به یگ امر باز میگردد وآن اینکه اسراف آن است که بیش از حدّ ودر غیر حق وبیجا مصرف گردد و «اقتار» آنست که کمتر از حق ومقدار لازم بوده باشد .

در یکی از روایات اسلامی تشبیه جالبی برای اسراف واقتار وحدّ اعتدال شده است وآن اینکه هنگامی که امام صادق (علیه السلام) آیه (4) را تلاوت فرمود ند و مشتی سنگ ریزه از زمین برداشتند ودو باره برزمین ریختند و فرمودند این اسراف است بار دیگر مشتی را برداشتند وکمی دست خودرا گشود ند به گونه ای که مقدار ی فرو ریخت ومقداری در دست شان باقی ماند وفرمود ند این همان «قوام» است.

ولی ناگفته نماند بسیار میشود که این دو (اسراف وتبذیر) کلمه درست در یک معنی به کار می رود وحتی بعنوان تا کید پشت سر یگدیگر قرار میگیرند .

طبق آنچه علی (علیه السلام ) بیان فرمودند:« اِلاّ انّاعطَا ءالمالِ فِی غَیرِ حقّهِ تبذیِرٌ وَاِسرافٌ وَهُوَیَرفَعُ صَاحِِبِهِ فِی الدُنیا وَیَضَعَهُ فِی الآخِرَ ةِ وَیُکرِمُهُ فِیِ الَناسِ وَیَهِینُهُ عِندَاللهِ : ⁽²³⁾

آگاه باشید: اگرمال را در غیرمورد استحقاقش صرف کردی تبذیر واسراف است و ممکن است این عمل انسان را در دنیا بلند مرتبه کند اما مسلماً شما را در آخرت پست وحقیر خواهد کرد .

در نظر توده ای ازمردم ممکن است سبب اکرام گردد . امّا درپیش گاه خداوند موجب سقوط مقام انسان
خواهد شد. درشرح آیات مورد بحث می خوانیم که دردستورات اسلام آنقدر روی نفی اسراف وتبذیر تاکید شده که حتی از زیاد ریختن آب برای وضو ء ولو در کنار نهر آب باشد نهی فرموده اند . 0مثل کلام امام صادق^(ع) که می فرمایند کسی که آبی را از نهرفرات «گوارا» برای خوردن بردارد وبعد از نوشیدن ، زیادی آنرا بیرون بریزد اسراف کرده است ⁽²⁴⁾ ونیز معصومین (علیهم السلام) حتی ازدور افکندن هسته خرما نهی می فرمودند0

جالب توجّه اینکه در لسان معصوم (علیهم السلام ) اصل انفاق کردن را اصل ّ مسلّمی بیان میگنند که نیاز به بیان نداشته باشد ،چراکه انفاق یکی از وظایف حتمی هر انسانی است ، لذا سخن معصوم (علیهم السلام ) را روی کیفیّت انفاق می باشد ومی فرمایند : انفاق باید عادلانه ودور از هرگونه اسراف وسخت گیری باشد نه آنچنان بذل وبخشش کنند که زن و فرزند شان گرسنه بمانند ونه آنچنان سخت گیر باشند که دیگران از مراجعه به آنها بهره نگیرند .